[15] Bibliografia załącznikowa - wprowadzenie

Bibliografia załącznikowa

Listy pozycji źródeł dla danego tekstu stanowią zazwyczaj odrębną część publikacji przyjmując postać bibliografii załącznikowej. W tradycji polskiej ten rozdział pracy zwykło się nazywać ,,literatura” bądź ,,bibliografia”.

O ile oznaczenia w tekście oprócz tego, iż muszą być jednoznaczne oraz niesprzeczne z omówionymi zasadami, pozwalają na pewną elastyczność w ich implementacji o tyle w przypadku list zawierających opis pochodzenia źródeł dowolność ta występuje tylko w granicach braku powszechnie obowiązującego i respektowanego standardu zapisu. Oznacza to, iż choć nie istnieje jeden powszechnie uznany sposób zapisu to należy ściśle stosować jeden z jego wariantów. Podejście takie można uznać za zrozumiałe, gdy uwzględni się cel stosowania spisów pozycji źródłowych, zgodnie z którym powinny one umożliwić jak najłatwiejsze zidentyfikowanie danej pozycji w celu dotarcia do niej.

Rodzaje bibliografii załącznikowe

Skoro bibliografia załącznikowa jest listą to musi istnieć kryterium względem którego następuje jej uszeregowanie. Z tego względu występują następujące układy spisu literatury (Typologia oraz opis opracowane na podstawie pozycji Robert Chwałowski, Typografia typowej książki, Wydawnictwo HELION, Gliwice 2002 oraz praktyki stosowanej na Politechnice Wrocławskiej):

  • alfabetyczny,
  • chronologiczny,
  • rozumowany (logiczny), wynikający z podziału przyjętego w treści:
    • do rozdziałów,
    • do dzieł,
    • według zagadnień,
  • w kolejności cytowania.

Układ alfabetyczny spotyka się najczęściej. Stosuje się go w sytuacji gdy nie ma specjalnego uzasadnienia dla stosowania innego typu układu. Listę sortuje się rozpoczynając od nazwisk autorów. W przypadku dzieł zbiorowych lub anonimowych dopuszczalne jest ich włączenie do układu alfabetycznego. Wtedy szereguje się je według tytułów lub zebrać je można na końcu wykazu bibliograficznego. Pierwszy sposób preferowany jest na ogół przy małej liczbie dzieł zbiorowych czy też anonimowych, drugi wówczas gdy wykaz zawiera znaczną ich ilość. Odmianą układu alfabetycznego jest układ nazwisko—data (tzw. system harwardzki), gdzie pierwszym kryterium jest nazwa autora, zaś drugim czas wydania (w kolejności od najstarszych do najmłodszych). Stosuje się go wtedy gdy data opublikowania cytowanych danych lub twierdzeń ma duże znaczenie informacyjne. W systemie tym nie numeruje się się poszczególnych pozycji.

Układ chronologiczny stosowany jest na ogół w bibliografii prac jednego autora. Poszczególne pozycje można zbierać w grupy podając w nagłówku rok ich wydania.

Układ rozumowany [do rozdziału]/[do dzieł] polega na grupowaniu pozycji bibliografii osobno dla poszczególnych rozdziałów/dzieł. W obrębie jednej grupy zachowuje się układ alfabetyczny.

Układ logiczny według zagadnienia dzieli pozycje bibliografii na grupy tematyczne. Umieszcza się go po każdym z rozdziałów którego dotyczy lub na końcu wydawnictwa. W obrębie poszczególnych grup zachowuje się układ alfabetyczny.

Układ w kolejności cytowania stosowany jest często w czasopismach, w wydawnictwach ciągłych zbiorowych oraz w broszurach. W układzie tym pozycje numeruje się według kolejności powoływania się na nie w tekście pracy.

Sortowanie i formatowanie list

  • Przedrostki przy nazwiskach jak np. MacCallah czy O’Connor stanowią ich istotną część, powinny więc być uwzględnione przy szeregowaniu pozycji.
  • Przyimki występujące przy nazwiskach (jak: von, van, de) nie stanowią istotnej części nazwiska. Szeregowanie dla tych pozycji następuje wg. kolejnych liter właściwego nazwiska. Przyimek ten, jako że powinien być jednak podany, oznaczamy jako “v.” na początku pozycji lub w pełnej jego formie po imieniu. Zasada ta nie obowiązuje względem nazwisk angielskich obcego pochodzenia gdzie przed nazwiskiem występuje przyimek (przykład: De Foe).
  • Jeżeli nazwisko występuje w opisie kilku następujących po sobie pozycji, powtarza się je za każdym razem. Nie można opuszczać powtarzających się nazwisk lub stosować skrótów.
  • Pozycje bibliograficzne numeruje się jedynie wtedy, gdy autor powołuje się na ich numery w tekście. Pozycje te numeruje się liczbami arabskimi w nawiasie kwadratowym.
  • Nazwisko i imię autora można składać kapitalikami. Tytuł wyróżnia się przez zastosowanie pisma pochyłego bez ujmowania go w cudzysłowia, zaś pozostałą część opisu składa się czcionką prostą.
  • W przypadku dokumentów napisanych wspólnie przez wielu autorów, wymienia się wszystkich autorów (niezależnie od ich liczby), z zachowaniem kolejności, w jakiej występują w opisywanym dokumencie, lub tylko pierwszego z nich dodając skrót ,, i in.” lub ,,et al”.
  • Zdarza się, szczególnie w pracach przeglądowych, bardziej obszernych, że spotykamy grupowanie zgodne z formą wydania. Będą to więc najczęściej takie grupy jak: książki, czasopisma, strony internetowe, normy itd.

Konwencja zapisu

Zaproponujmy teraz pewną konwencję tworzenia bibliografii załącznikowej dla:

  • pozycji książkowych
  • artykułów z czasopism,
  • artykułów z książek,
  • materiałów pochodzących z Internetu.

Przedstawiona lista pozycji nie jest oczywiście zupełna. Nie można też w tak ograniczonej objętości tekstu przedstawić wszystkich wariantów w ramach wymienionych pozycji. Nie jest to również głównym celem artykułu więc zostanie świadomie pominięte.

Każda pozycja listy zaczyna się tak samo, albo poprzez podanie w nawiasie kwadratowym numeru albo poprzez podanie innego oznaczenia tej pozycji zgodnie z przyjętą konwencją oznaczeń. Dopuszcza się również pominięcie tego oznaczenia jeśli w tekście nie występuje odniesienie do niego a sama forma przytoczeń pozwala na jednoznaczną identyfikację pozycji w spisie.

Jedną z pozostałych możliwości oznaczenia danej pozycji listy jest podanie na jej początku nazwiska i roku umieszczonych w nawiasie.

Proponowana forma bibliografii jest ogólnie przyjęta i popularna w użyciu na Politechnice Wrocławskiej. Uwaga ta jest uzasadniona bowiem to co spotyka się w praktyce nieznacznie odbiega od stosownych zaleceń formalnych dla bibliografii załącznikowej.

W artykule, ze względu na ilość różnych wariantów, pominięta została kwestia dokładnej redakcji każdej pozycji, a ograniczono się do określenia rodzaju informacji które powinna zawierać.

Poszczególne informacje zawarte w każdej pozycji literatury oddzielamy przecinkiem zaś na końcu każdej z pozycji listy stawiamy kropkę.

Pozycje książkowe

Pozycja książkowa może być z racji jej różnorodności oznaczana w różny sposób.

  • Zawsze rozpoczyna ją nazwisko a następnie imię lub pierwsza litera imienia zakończona kropką.
  • Po wypisaniu autora lub autorów oddzielonych przecinkami następuje tytuł książki.
  • Po tytule podaje się (o ile istnieje) serię wydawniczą a następnie nazwę wydawnictwa.
  • Opis pozycji kończy nazwa miejsca wydania oraz rok.
  • Czasami w książkach, w których każdy z rozdziałów posiada odrębnych autorów, zachodzi potrzeba dalszego sprecyzowania opisu. W takim przypadku należy podać jeszcze tytuł rozdziału, nazwisko autora, jego imię lub pierwszą literę zakończoną kropką.
  • Informacje te dodatkowo można uzupełnić podając redaktora książki.
  • W przypadku wydawnictw wielotomowych opisowi może podlegać numer tomu a w przypadku wielokrotnych (różniących się) wydań danego tytułu również numer wydania.

Artykuły z czasopism

Artykuły z czasopisma oznacza się rozpoczynając od wymienienia autorów tak jak ma to miejsce w przypadku pozycji książkowej. Po wymienieniu autorów następuje tytuł artykułu, po którym oznacza się nazwę czasopisma oraz jego numer wydania.

Artykuły z książek

Artykuł z książki rozpoczyna oznaczenie autora tak jak to miało miejsce w przypadku artykułu z czasopisma lub pozycji książkowej. Następnie umieszcza się tytuł artykułu, adnotację ,,[w]”, tytuł książki z której pochodzi artykuł, wydawnictwo, miejsce wydania oraz rok.

Internet

Nowym i jeszcze nie do końca jednoznacznym w opisie elementem bibliografii załącznikowej jest opis źródła internetowego. Sytuacja może się uprościć jeśli Internet użyty jest tylko jako nośnik danych a źródło stanowi kopię publikacji w formie papierowej udostępniany przez wydawcę. W takim przypadku daną pozycję oznacza się tak jak jej formę ,,papierową”.

Inaczej jest gdy dany tekst występuje tylko w postaci elektronicznej w Internecie jako np. część dokumentu HTML. W takim przypadku należy podać:

  • autora lub autorów (gdy są znani),
  • tytuł materiału na który się powołujemy (jeśli istnieje),
  • dokładny adres internetowy (pomijając jednak fragment łącza do fragmentu strony, np. dla adresu w przeglądarce www.ciekawa.strona.pl#fragment będzie to wpis www.ciekawa.strona.pl),
  • datę pobrania z Internetu lub innej sieci.

Szczególne znaczenie w przypadku źródeł pochodzących z internetu ma data pobrania. Jest to wynikiem częstych zmian zawartości stron WWW oraz w wielu przypadkach ich dynamicznych modyfikacji.

Ponadto, gdy strona internetowa nie zawiera tytułu dla cytowanego fragmentu można w przypadku większych serwisów internetowych podać dział w jakim informacje te są dostępne, aby uprościć ich odnalezienie.

Przykład

Poniżej zamieszczono kilka przykładów zapisu:

[1] Coyle J. (i inni), Zarządzanie logistyczne, PWE, Warszawa 2002.

[2] Korzeń Z., Logistyczne systemy transportu bliskiego i magazynowania, tom 1, ILiM, Poznań 1998.

[3] (praca zbiorowa), Kody kreskowe. Rodzaje. Standardy, Sprzęt. Zastosowania, ILiM, Poznań 2000.

[4] Kwaśniowski S. (red.), Zając P. (red.), Automatyczna identyfikacja w systemach logistycznych, seria NAVIGATOR, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2004.

[5] Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 1998, Zakład Wydawnictw Statystycznych, Warszawa 1998.

[6] Marszałek L, Edytorstwo publikacji naukowych, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1986.

Rozmowa, wywiad

Kontynuując omawianie środków przekazu innych niż druk należy wspomnieć o dość nietypowym przypadku pozyskania informacji jakim jest rozmowa. Może to być rozmowa telefoniczna lub podczas spotkania. W takim przypadku należy podać autora wypowiedzi czy myśli wykorzystywanej w publikacji, uzupełniając datą oraz opisem okoliczności (np. rozmowa telefoniczna).

links

social